Internationaal Strafhof en zijn functionarissen winnen Sacharovprijs
Foto : Internationaal Strafhof en zijn functionarissen winnen Sacharovprijs © ICC-CPI/FLICKR.
De Sacharovprijs voor de vrijheid van denken 2026 gaat naar het Internationaal Strafhof en de functionarissen die er werkzaam zijn.
Donderdag kondigde de voorzitter van het Europees Parlement, Roberta Metsola, in de plenaire vergaderzaal de winnaar van de Sacharovprijs 2026 aan. Daarbij verklaarde ze: “De Europese Unie is gebaseerd op respect voor multilateralisme en internationale instellingen. Met de toekenning van de Sacharovprijs aan het Internationaal Strafhof en zijn functionarissen erkent het Europees Parlement het belangrijke werk van het Strafhof bij het handhaven van het internationaal recht en de internationale rechtspraak.”
Het Internationaal Strafhof (ICC) stelt onderzoeken in naar personen die worden beschuldigd van de zwaarste misdrijven die de internationale gemeenschap aangaan. Denk daarbij aan genocide, oorlogsmisdaden en misdaden tegen de menselijkheid. Indien gerechtvaardigd, berecht het ICC deze personen ook.
Het ICC speelt een belangrijke rol in de wereldwijde strijd tegen straffeloosheid. Via het internationaal strafrecht zorgt het ervoor dat daders ter verantwoording worden geroepen voor hun misdrijven en dat wordt voorkomen dat deze misdrijven zich herhalen. Het ICC treedt op als rechtbank in hoogste instantie en vormt een aanvulling op de nationale rechtbanken. Het is opgericht bij een internationaal verdrag, het Statuut van Rome, en is het eerste permanente internationale strafhof ter wereld.
De onderscheiding benadrukt het werk van het ICC, waaronder onderzoeken, vervolging, rechtszaken en het uitvaardigen of goedkeuren van aanhoudingsbevelen.
De EU moet de mondiale mechanismen voor internationale gerechtigheid en verantwoordingsplicht beschermen
In de jaarverslagen van het Europees Parlement van 2025 over de uitvoering van het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid en over mensenrechten en democratie in de wereld spraken de EP-leden hun diepe bezorgdheid uit over de toenemende bedreigingen aan het adres van het ICC. Ook deelden ze hun ongerustheid over de verschillende golven van sancties die met name de VS sinds 2025 heeft opgelegd aan het ICC en zijn aanklagers, rechters, personeel en partners. De EP-leden beschouwen deze bedreigingen en sancties als ernstige aanvallen op het internationale rechtsstelsel.
De EP-leden hebben de Europese Commissie er herhaaldelijk toe opgeroepen de zogenoemde blokkeringsverordening van de EU in werking te stellen om functionarissen van het ICC te beschermen tegen extraterritoriale aanvallen en het ICC in staat te stellen in volledige onafhankelijkheid te blijven werken. De blokkeringsverordening beschermt Europese spelers, ongeacht hun omvang of de sector waarin ze actief zijn, door binnen de EU de gevolgen van buitenlandse rechterlijke beslissingen op basis van buitenlandse wetten teniet te doen. De verordening geeft hun ook de mogelijkheid om via de rechter een vergoeding te eisen voor schade als gevolg van de extraterritoriale toepassing van buitenlandse wetten.
In de bovengenoemde verslagen verheugden de EP-leden zich ook over de voortzetting van de financiële steun van de EU aan het ICC, in een tijd waarin de internationale rechtspraak onder bijzonder zware druk staat.
Alle EU-landen zijn partij bij het Statuut van Rome en zijn dus verplicht de besluiten van het ICC uit te voeren. Daarom benadrukten de EP-leden dat de toenemende veronachtzaming van het internationaal recht en de politisering van debatten over internationale gerechtelijke instellingen volgens hen een existentiële bedreiging vormen voor de op regels gebaseerde internationale orde.
De president van het ICC en verschillende rechters brachten in 2025 en 2026 bezoeken aan commissies van het Europees Parlement. Bij die gelegenheden legden ze de EP-leden uit welke gevolgen de Amerikaanse sancties hebben voor hun beroepstaken en hun persoonlijke leven.
De Sacharovprijs voor de vrijheid van denken
De prijs werd in 1988 in het leven geroepen en is vernoemd naar de Russische fysicus en politieke dissident Andrej Sacharov. De Sacharovprijs wordt jaarlijks door het Parlement toegekend aan personen of organisaties ter erkenning van hun inspanningen op een van de volgende gebieden: de verdediging van de mensenrechten en de grondrechten, in het bijzonder de vrijheid van meningsuiting, de bescherming van de rechten van minderheden, de eerbiediging van het internationaal recht, de ontwikkeling van de democratie en de verdediging van de rechtsstaat.
De uitreikingsceremonie van de Sacharovprijs voor de vrijheid van denken 2026 zal in december in Straatsburg plaatsvinden, tijdens de plenaire vergadering van het Parlement.
